Ik heb jullie een land gegeven waarvoor jullie niets hebben hoeven te doen, steden die jullie niet hebben gebouwd en waarin jullie zomaar konden gaan wonen, wijngaarden en olijfbomen die jullie niet hebben geplant en waarvan jullie zomaar kunnen eten.
Nu dan,’ vervolgde Jozua, ‘eerbiedig de HEER, dien hem met onvoorwaardelijke trouw en doe de goden weg die uw voorouders ten oosten van de Eufraat en in Egypte hebben gediend. Dien alleen de HEER. Wanneer u daar niet toe bereid bent, kies dan nu wie u wel wilt dienen: de goden van uw voorouders ten oosten van de Eufraat of de goden van de Amorieten, van wie u nu het land bewoont. In ieder geval zullen ik en mijn familie de HEER dienen.’
Jozua 24:13-15
Wanneer je dit gedeelte leest is Gods handelen met de mens al een heel stuk verder. Jezus is al op aarde geweest en de genade van God is rijkelijk beschikbaar. Alle schuld en falen is weggedaan en God heeft zich van zijn beste kant laten zien, als je dat zo kunt zeggen.
Je zou zeggen dat dat op zich reden voldoende is om je leven er nu voor in te zetten. Ook Jozua wees zijn volk op de geweldige dingen die God voor hen had gedaan. (vers 2-14) Hij riep het volk vervolgens op om zich helemaal aan die God te geven. En hun reactie is: Natuurlijk zullen wij de HEER dienen, want hij is onze God. (vers 18)
We weten allemaal dat het anders liep. Daar op die dag was het goed. er was rust in het nieuwe land en alles liep volgens plan. De Israëlieten voelden zich een gezegend volk en ze wilden ervoor blijven gaan. Maar na een tijdje werd alles gewoon. Jozua was gestorven en het 'gewone leven' eiste iedereen op. God raakte steeds meer buiten beeld en de toewijding verdween langzaam maar zeker. En waar de toewijding verslapt, wint de vijand terrein. En dus lezen we in het boek Rechters dat het volk steeds vaker zijn eigen impulsen volgt.
Als ik nadenk over deze geschiedenis vraag ik me af: Ben ik zoveel beter? Vroeger vond ik de Israëlieten eigenlijk een stelletje sukkels. Na alles wat ze gezien en meegemaakt hadden bleven ze bezig met zichzelf. Ik dacht altijd: ik zou horen bij de weinigen die door bleven gaan. Maar in mijn leven heb ik vaak ontdekt dat dat beeld wel om wat bijstelling vroeg. Ik ben niet zo toegewijd als ik wel wil. Niet zo trouw als zou moeten. Niet zo gedreven als ik me soms wel kan voelen.
Een van de dingen die ik heb moeten leren is: gezond zelfverraad. In de Bijbel wordt dit omschreven als zelfverloochening, maar dat woord spreekt voor mij minder tot mijn verbeelding. Zelfverraad betekent dat je jezelf ziet als vijand van jezelf. En ik zeg gezond zelfverraad, omdat ik me ervan bewust ben dat het ook op een heel ongezonde manier kan. Dat je jezelf verwerpt, niet de moeite waard vindt. Dat je jezelf weggooit. Dat is zelfverraad waar de hemel om huilt. Dat God dan je ogen mag openen voor de schoonheid die hij in jou ziet.
De gezonde variant is dat je je bewust bent van de diepgewortelde neiging om met jezelf bezig te zijn en God en je medemens te vergeten. Jezelf op de eerste plaats zetten en op die manier Gods grote gebod negeren: Heb God lief met heel je hart, kracht, verstand en je naaste als jezelf. Dat is voor ons allemaal een aangeboren afwijking. Een gevaarlijke ziekte die dood en verderf in de wereld heeft gebracht en dat nog doet. Daar moet je strategisch mee omgaan.
Het probleem is dat deze neiging zich meestal veel bedient van jouw gevoel. En wanneer je gewend bent veel op je gevoel af te gaan, ben je snel misleid. Ik merk vaak in gesprekken met mensen dat ze gevoel als graadmeter gebruiken voor hun overtuigingen. Zinnen als: "Het voelt niet goed." of "Ik voel er niks voor." Dat hoeft geen probleem te zijn, maar wordt het wel wanneer dat de manier is om keuzes te maken. Dan wordt alles al snel afhankelijk van je gevoel. Dan voel je liefde voor God of een ander mens. En als het gevoel dan weg is? Van een oudere gospelzanger ken ik een lied over dit thema. De titel is: Love is not a feeling, it's an act of your will. Lange tijd heb ik me afgevraagd of dat wel waar is. Bestaat liefde zonder gevoel wel? Ik denk dat het probleem anders geformuleerd moet worden. Wij zijn in onze cultuur zo geobsedeerd door behoeftebevrediging, dat ons denken er op alle fronten mee geïnfecteerd is. Vaak denken we dat iets alleen maar echt is als het echt voelt. Ik kom steeds meer tot de ontdekking dat iets echt is, wanneer God het echt vindt. Wanneer ik een sjacherijnige dag heb en er toch voor kies om me vriendelijk op te stellen in mijn reacties, omdat God dat mooi vindt, is het echt. Dan is het liefde. Ik kan ervoor kiezen om lief te hebben of mijn gevoel te volgen. Ik kan een dienaar van God zijn of een slaaf van mijn gevoel. De keus is aan mij. Toewijding is een keus, evenals liefde. Dank God voor de tijden dat je gevoel ermee in harmonie is: je bent in de oase. Maar wanneer je in de woestijn loopt en de oase even uit het zicht is, komt het aan op vertrouwen. Liefde en toewijding zijn in Gods ogen in de eerste plaats keuzes van het hart. En je kunt met je hart 'nee' zeggen tegen je gevoel en 'ja' tegen God. Hij waardeert het enorm. De hemel lacht.
